دماوند یکی از مستعدترین آتشفشان های ایران برای فوران در آینده است. شواهدی نظیر میزان سرپا بودن مخروط (نبود فرسایش شدید آن)، وجود چشمه های آبگرم فراوان، کوتاه بودن فاصله زمانی از آخرین فوران و حضور شرایط زمین ساختی مناسب، همگی، نشانگر استعداد فوران آن در آینده می باشند. شدت فوران آن احتمالا در حد 3-5 در مقیاس VEI خواهد بود. در اثر آن، خاکسترها، ابرهای سوزان، جریان های گدازه و لاهارهای تولیدی مشکلاتی را به وجود خواهندآورد. بنابراین، هدف این مطالعه پهنه بندی این خطرها است. برای پهنه بندی این تهدیدها از مدل های ارتفاعی رقومی (DEM)، تصاویر ماهواره ای و نرم افزارهای Arc GIS، ENVI و VORIS استفاده شد. برای تهیه نقشه گسترش خاکسترهای آن مدل فرارفت-انتشار، و برای تهیه نقشه پراکنش ابر سوزان مدل مالین و شریدان مورد استفاده قرار گرفتند. در ارتباط با گسترش خاکسترهای آن، اطلاعات جوی مورد نیاز از داده های پایگاه NCEP/NCAR اخذ شدند. همچنین، مدل شبیه سازی جریان برای تهیه نقشه گسترش جریان گدازه به کار گرفته شد. برای تهیه نقشه محدوده های گسترش لاهار، با استفاده از DEM منطقه، موقعیت آبراهه های اصلی سطح مخروط و دره های اطراف مشخص شد و با در نظر گرفتن بافر زون 50 متری، محدوده گسترش لاهار تهیه گردید. براساس این مطالعه، پلوم خاکسترهای آتشفشانی به سمت خاور گسترش می یابد و چند آبادی را تهدید می کند. گدازه ها و ابرهای سوزان نیز برخی از روستاهای اطراف مخروط را تهدید می کنند. لاهارهای حاصل از این آتشفشان، ضمن حرکت در خط القعرهای موجود در سطح مخروط، وارد دره های اصلی منطقه (هزار و دلیچای) می شوند و در مسیر خود آبادی های متعددی را تهدید خواهند کرد. نقشه های ارایه شده راهنمای مفید و ضروری برای مدیریت این خطرها می باشند.

آتشفشان تفتان با ارتفاع حدود 4000 متر در 45 کیلومتری شمال شهر خاش در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است. این استراتوولکان یکی از آتشفشان های متعدد تشکیل دهنده قوس آتشفشانی زون فرورانشی مکران است که در آن پوسته اقیانوسی دریای عمان به سمت شمال دچار فرورانش می شود. مطالعات قبلی انجام شده در مورد آن حاکی از خروج گدازه، فوران خاکستر و تولید جریان های پیروکلاستیکی (ابر سوزان) در گذشته بوده است. با توجه به مورفولوژی نه چندان فرسوده این آتشفشان، وجود چشمه های آبگرم و سولفاتار و نیز انجام فرآیند فرورانش در حال حاضر، احتمال فوران مجدد این آتشفشان وجود دارد که در این صورت ممکن است فوران از نوع استرومبولی، ولکانو تا ساب پلینی باشد. لذا به منظور تهیه نقشه های پهنه بندی خطر تفرا، گدازه و ابرهای سوزان این آتشفشان از مدل های ارتفاعی رقومی (DEM)، تصاویر ماهواره ای و نرم افزار های ArcGIS، ENVI و VORIS استفاده گردید. همچنین برای تهیه نقشه خاکستر مدل فرارفت انتشار و برای تهیه نقشه خطر پیروکلاستیک های جریانی مدل مالین و شریدان (1982) به کار گرفته شدند. اطلاعات جوی مورد نیاز از داده های پایگاه مرکز NCEP/NCAR اخذ گردیدند. درنهایت، نقشه های پهنه بندی خطر تهیه گردیدند. بر اساس این مطالعه، خاکسترهای ناشی از فوران به سمت شرق آتشفشان حرکت کرده و تعدادی از روستاهای این محدوده را تهدید خواهند کرد ولی گدازه های خروجی به سمت شمال و جنوب جریان می یابند و به روستاهای تمین، سنگان، گوشه و تمندان می توانند برسند.در صورت فوران از نوع ابر سوزان، آن ها در بعضی سطوح حاشیه ای شمال، شرق و جنوب آتشفشان پخش خواهند شد و روستاهای این محدوده ها را تهدید خواهند کرد. درمجموع نقشه-های تهیه شده محدوده های تحت خطرهای آتشفشانی را مشخص می سازند و برای اقدامات مدیریتی نظیر تغییر کاربری زمین، پیش بینی و هشدار، آمادگی برای مقابله و امداد و نجات می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

استراتوولکان بزمان یکی از آتشفشان های متعدد تشکیل دهنده قوس آتشفشانی زون فرورانشی مکران است. براساس شواهد مربوط به فوران های قبلی، فوران های احتمالی آتی آن می توانند با خروج گدازه، خاکستر و تولید ابر سوزان همراه باشند. شواهدی نظیر میزان سر پا بودن، وجود چشمه های آبگرم، وجود زبانه های گدازه نسبتاً تازه و ادامه فرورانش صفحه اقیانوسی عمان مؤید این نکته می باشند که بزمان می تواند در آینده فعال شود. فوران احتمالی آن از نوع ولکانو تا نیمه پلینی و با شدت (VEI) در حد 3 تا 5 برآورد می شود. به منظور پهنه بندی خطرهای احتمالی مرتبط با بزمان از مدل های ارتفاعی رقومی (DEM)، تصاویر ماهواره ای و نرم افزارهای Arc GIS، ENVI و VORIS استفاده گردید. برای تهیه نقشه گسترش خاکسترهای آن مدل فرارفت- انتشار و برای تهیه نقشه پراکنش ابر سوزان از مدل مالین و شریدان (1982) استفاده شد. همچنین، مدل شبیه سازی جریان برای تهیه نقشه گسترش جریان گدازه به کار گرفته شد. براساس این مطالعه، خاکسترهای این آتشفشان تحت تأثیر جریان بادهای غربی مرتفع حاکم بر منطقه به سمت شرق آن حرکت می کنند، ولی گدازه های خروجی از آن به سمت شمال، غرب و شرق آن پخش می شوند. امکان انتشار ابرهای سوزان در بسیاری از سطوح اطراف این آتشفشان وجود دارد. این مطالعه نشان داد شهر بزمان در معرض هیچ تهدیدی قرار ندارد. البته، امکان بروز مشکلاتی در بخش هائی از جاده بم- ایرانشهر توسط خاکسترها و احتمالاً گدازه ها مطرح است. خاکسترها می توانند به چند روستای کوچک در دور دست شرق آتشفشان برسند، ولی به علت بعد مسافت مشکل مهمی ایجاد نمی کنند.

استراتوولکان سبلان یکی از آتشفشان های نیمه فعال ایران است و احتمال فوران آن در آینده منتفی نیست، زیرا که دارای چشمه های آبگرم فراوان و مورفولوژی سرپا (با فرسایش کم) است و از آخرین فوران آن، در مقیاس زمین شناسی، زمان اندکی طی شده است. براساس رژیم فوران این نوع آتشفشان ها، و نیز، فوران های قبلی حاصل از مطالعات زمین شناسی، فوران احتمالی این آتشفشان می تواند با تهدیدهای خاکستر (تفرا)، گدازه، پیروکلاستیک های جریانی و لاهار همراه باشد. شدت فوران احتمالی آن در مقیاس VEI در حد سه تا پنج پیش بینی می شود. درصورتی که این آتشفشان نشانه های شروع فوران را بروز دهد باید براساس نقشه های پهنه بندی مربوط به خطرهایی که می تواند ایجاد کند اقدامات اضطراری صورت گیرد. بنابراین، تهیه این نقشه ها برای اقدامات اضطراری ضروری است. در این مطالعه، از مدل ارتفاعی رقومی آتشفشان، تصاویر ماهواره ای و نرم افزارهای Arc GIS، ENVI و VORIS و داده های جوی پایگاه NCEP/NCAR استفاده شد. برای تهیه نقشه خطر پیروکلاستیک های جریانی از مدل مالین و شریدان (Malin and Sheridan, 1982) استفاده شد. در تهیه نقشه گسترش و موقعیت جریان های گدازه مدل شبیه سازی جریان گدازه مورد استفاده قرار گرفت، و بالاخره، برای تعیین مسیرهای احتمالی و موقعیت جریان های لاهاری از تلفیق مدل ارتفاعی رقومی آتشفشان و تصویرهای ماهواره ای موزائیک شده، آبراهه های اصلی شناسائی و بافرگذاری شدند. براساس این مطالعه، خاکستر آتشفشان به سمت شرق حرکت کرده و شهر اردبیل و آبادی های دیگری را مورد تهدید قرار خواهد داد. لاهارهای آن هم کاربری های متعددی در اطراف مخروط را تهدید می کنند و امکان ورود به شهرهای مشکین شهر و اردبیل را هم دارند. جریان های گدازه اکثر جان پناه ها، تأسیسات استفاده از آبگرم و پیست اسکی آلوارس را تهدید خواهند کرد. همچنین، مشکین شهر، روستای موئیل، پیست های اسکی و جان پناه ها در معرض پیروکلاستیک های جریانی (ابر سوزان) هم قرار خواهند داشت.

حوادث در محیط کار باعث آسیب رساندن به پرسنل می شود که با شناسایی این خطرات می توان از بسیاری از آنها پیشگیری نمود. پژوهش حاضر بصورت مقطعی با هدف شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک با استفاده از تکنیک آنالیز ایمنی شغلی آن در یکی از آزمایشگاههای کشور انجام شد. ایتدا خطرات فرآیند شناسایی شد و ارزیابی ریسک فعالیتهای انجام شد و در نهایت اولویت بندی خطرات انجام گرفت و راه حل کنترلی ارائه گردید. تجزیه و تحلیل ریسک پر خطر کار در آزمایشگاه که شامل: عدم استفاده از وسایل حفاظتی مخصوصا دستکش مقاوم و غیر قابل نفوذ، ماسک، روپوش، پیش بندمخصوص وغیره برای پرسنل و دانشجویان، عدم جمع آوری پسماندهایی مانند ظروف پلاستیکی، شیشه ای و نیز جعبه ها ی کیت ها و معرف ها که طی کارآلوده به سرم و مایعات بدن می شوند، درمحفظه های جداگانه ای جهت مراحل بازیافت، عدم برقراری ارتباط برای دفع زائدات خطرناک با شهرداری، عدم درخواست بازرسانی برای بازدید و کنترل آزمایشگاه، عدم درخواست جمع آوری جداگانه زائدات جدا شده از سایر زائدات از شهرداری، عدم درخواست بررسی پساب آزمایشگاه توسط شرکت آب و فاضلاب و چگونگی دفع آن بوده است. 64 % از خطرات شناسایی شده در محدوده پر خطر، 27 % در محدوده خطر متوسط و 9 % در محدوده کم خطر قرار دارند. از جمله اقداماتی که در مورد خطرات با ریسک متوسط می توان انجام داد شامل: برنامه ریزی در مورد کاهش حجم پسماند تولیدی، آموزش تحت یک برنامه ریزی خاص در خصوص مدیریت پسماندها و در صورت امکان استفاده از مواد شیمیایی و ضدعفونی کننده ای که خطرکمتری برای افراد و محیط زیست دارند می باشد. اقداماتی که در مورد ریسک های کم خطر حین کار می توان انجام داد شامل: برنامه ریزی برای استفاده از درمقابل وسایلی که دوباره وارد چرخه کاری در مقابل وسایل یک بارمصرف می باشد.

سنگ های آتشفشانی قلیایی و چینه سان منطقه ی سپارده (شمال شرق قزوین) واقع در پهنه البرز مرکزی به صورت هم شیب بر سنگ آهک های کرتاسه پیشین سازند تیز کوه قرارگرفته اند. این سنگ ها ازنظر بافتی بسیار ریزدانه و یکنواخت هستند و ازنظر کانی شناسی با داشتن ریزدرشت بلور ها و ریزسنگ های پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین، آپاتیت و کانی های کدر در یک زمینه ی شیشه ای مشخص می شوند. ولی در بین توالی نمونه های برداشت شده، نمونه های با بافت آذرآواری و ویژگی های بافتی زیر نیز وجود دارند: بافت لکه ای، ریزبالشتک های مافیک، تخلخل 4-3 برابر، حفره های تفکیکی، قطعات پوکه ای و تراشه های شیشه. در نتیجه، برخلاف سایر نمونه ها، برآمده از فوران انفجاری هستند. نمونه ها ازنظر شیمیایی، تفریقی و وابسته به سری سدیمی قلیایی هستند. با وجود یکنواختی در ترکیب نمونه های غیرانفجاری، مقدار سیلیس و قلیایی ها در نمونه های آذرآواری، بیشتر و در عوض مقدارMgO, Fe2O3t, TiO2 و CaO کمتر از سایر نمونه هاست. همچنین ازنظر ترکیب عناصر فرعی، در بیشتر نمونه ها، غنی شدگی (حدود 100 برابر) عناصر خاکی نادر سبک (LREEs) نسبت به عناصر خاکی نادر سنگین (HREEs)، ناهنجاری مثبت عناصر با شدت میدان بالا (HFSEs) Eu, Rb, Th,، ناهنجاری منفی Ta و K و نبود ناهنجاری منفی Ti و Nb دیده می شود. در ضمن، نمودارهای محیط زمین ساختی، موقعیت کافت قاره ای و نمودارهای سنگ-زایی، یک خاستگاه گارنت لرزولیتی غنی شده را نشان می دهند. لذا درمجموع می توان چنین نتیجه گرفت که این ماگماها که از یک گوشته سست کره ای غنی شده، سرچشمه گرفته اند، در یک محیط کششی کافت درون قاره ای تشکیل و به صورت غیر انفجاری، از طریق شکستگی های عمیق بالا آمده و وارد محیط دریایی نه چندان عمیق کرتاسه پسین شده اند. بااین حال، ذوب بخشی سنگ کره با نفوذ ماگمای مافیک گوشته ای، گاهی اوقات ماگمای اسیدی تر تولید کرده است که در آمیزش با ماگماهای مافیک جدیدتر، سبک فوران ها را به سمت انفجاری سوق داده و تماس با آب دریا نیز، این ویژگی را تشدید کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

منطقه ابارق در 40 کیلومتری شمال باختر شهرستان بم در استان کرمان واقع است. واحدهای سنگی در منطقه، شامل واحدهای گدازه و دایک هستند که در امتداد یک سری گسل شمالی جنوبی بیرون زده است. این سنگ ها از نظر کانی شناسی از پلاژیوکلاز، اوژیت، هیپرستن و مقدار کمی الیوین تشکیل یافته اند. کانی شناسی ناهمگن، شواهد زمین شیمیایی، صحرایی و بافتی همچون بافت غربالی در پلاژیوکلازها، حاشیه های خلیجی در تمام بلورها، زون بندی نوسانی در پلاژیوکلازها، بالا بودن مقدار نورم کوارتز و وجود آنکلاوهای کاملا گرد شده نشان دهنده این مطلب است که ماگمای اولیه در حین صعود، دچار تحولات ماگمایی از جمله تفریق بخشی، آلایش و آمیختگی شده است. مدل های سنگ زایی AFC (هضم و تفریق بخشی) و نسبت Y/Rb رخداد این تحولات را در ماگمای اولیه تایید می کند. بنابراین ماگمای اولیه در حین تبلور آلودگی و هضم پوسته ای را متحمل شده است. مقادیر عناصر وابسته به پتاسیم (Rb، Ba، Sr، Zr، P، Pb) در سنگ های مورد مطالعه نشان می دهد که سنگ ها در سری کلسیمی - قلیایی قرار می گیرند و مقایسه آندزیت های مورد مطالعه با انواع آندزیت های کلسیمی - قلیایی موجود در دنیا نشان داد که آندزیت های منطقه بیشترین شباهت را با آندزیت های کلسیمی – قلیایی Erzurum-Kars  ترکیه دارند. با توجه به این مساله محیط زمین ساختی این آندزیت ها احتمالا متعلق به یک کمان پس از برخورد می باشد که صعود ماگما و احتمالا تولید آن، به وسیله گسل های امتدادلغز و زمین ساخت کششی همراه با آن کنترل می شود. این ماگماتیسم پس از برخورد، ممکن است در اثر برخورد پوسته عربستان با ایران مرکزی رخ داده باشد.

سنگ های آتشفشانی پالئوژن البرز در شمال شرق روستای زرجه بستان (اطراف قزوین) یک توالی آتشفشانی متشکل از یازده روانه استراتوئید با ترکیب تراکی آندزیت تا تراکی آندزیت بازالتی و بافت پرفیری را تشکیل می دهند که به صورت متناوب با طبقات پالئوسل قرار گرفته اند. شواهد پتروگرافی در گدازه ها از قبیل وجود بافت غربالی و زونینگ در فنوکریست های پلاژیوکلاز و وجود فنوکریست های با حاشیه گرد شده نشانه عدم تعادل بلورهای از قبل موجود با ماگمای جدید الورود است. داده های ژئوشیمیایی حاکی از متحول تر شدن ماگمای سازنده گدازه های منطقه از قاعده به سمت راس توالی می باشد، به طوری که در قسمت فوقانی بر فراوانی عناصر ناسازگار افزوده و از فراوانی عناصر سازگار کاسته می شود. این تغییرات کاملا هماهنگ با تغییر فراوانی مدال کانی های تشکیل دهنده سنگ ها می باشد.

جریان های گدازه ای مافیک ائوسن سرچشمه، در جنوب باختر ناحیه رفسنجان و در بخش جنوبی کمربند ماگمایی ارومیه- دختر رخنمون دارد. این سنگ ها دارای ترکیب بازالت، آندزیت بازالت و آندزیت هستند و درشت بلورهای کلینوپیروکسن + پلاژیوکلاز ± الیوین ± هورنبلند دارند. ویژگی های ژئوشیمیایی جریان های گدازه ای مافیک سرچشمه مشخص می کند که این گدازه ها ماهیت کالک آلکالن دارند و در یک محیط زمین ساختی حاشیه فعال قاره ای شکل گرفته اند. مقادیر پایین MgO،Cr و Ni در گدازه های بازالتی ائوسن سرچشمه نشانگر نقش تحول در ماگمای مادر آنهاست. الگوهای چندعنصره بهنجار شده با MORB این جریان های گدازه ای، غنی شدگی از عناصر LILEمانند Sr، Rb، Ba و K و تهی شدگی از عناصر HFSEمانند Nb،Ta وTi را نشان می دهند. الگوی عناصر خاکی کمیاب بهنجار شده باکندریت در این سنگ ها نیز غنی شدگی به نسبت ضعیفی از عناصر LREE با نسبت (La/Yb)n < 3 برای همه نمونه های سنگی نمایان می کند. ویژگی های ژئوشیمیایی همچون نسبت (La/Yb)n < 2، مقادیر Ybو همچنین نمودارهای سنگ شناسی بر پایه نسبت های عناصر کمیاب و خاکی کمیاب (مانند Th/Y،Nb/Y ، Ta/Yb وCe/Yb ) مشخص می کند که گدازه های بازالتی ائوسن سرچشمه از یک گوشته سنگ کره ای متاسوماتیزه شده در ژرفای پایداری اسپینل به وجود آمده اند.